Wejście Polski do Unii Europejskiej w maju 2004 roku otworzyło zarówno podmiotom publicznym, jak i prywatnym (w tym samorządowym) szerokie możliwości finansowania projektów przy wykorzystaniu środków pochodzących z budżetu Wspólnoty. Dla naszego kraju stworzyła się tym samym niepowtarzalna szansa wykorzystania funduszy unijnych dla rozwoju gospodarczego i społecznego oraz zniwelowania zapóźnień cywilizacyjnych w kluczowych dla kraju sferach.
Fundusze strukturalne są środkiem prowadzenia tzw. Polityki Regionalnej Unii Europejskiej. Celem tej polityki jest zwiększenie spójności ekonomicznej i społecznej w obrębie granic Wspólnoty. Realizacja Polityki Regionalnej UE dokonuje się przez pomoc słabiej rozwiniętym regionom i sektorom gospodarki państw członkowskich. Pomoc ta natomiast przyczyniać się ma do zmniejszenia różnic w poziomie rozwoju regionów oraz poziomie życia ich mieszkańców.
Znaczenie funduszy unijnych w praktycznej realizacji polityki rozwoju na poziomie naszego kraju pokazały już pierwsze lata członkostwa. W latach 2004-2006 w Polsce realizowane były działania w ramach perspektywy budżetowej 2000-2006.
Budżet Wspólnoty na lata 2007-2013 zakłada przeznaczenie znacznych środków na rozwój europejskich regionów. Łączna suma środków włączona w realizację działań rozwojowych w naszym kraju w ramach wspomnianej perspektywy wyniesie łącznie ponad 107,9 mld euro (w tym 85,4 mld środków UE). Prócz programów operacyjnych realizujących politykę regionalną UE dysponuje jeszcze programami i instrumentami finansowymi na realizację wspólnej polityki rolnej (PROW) oraz wspólnej polityki rybołówstwa (PO RYBY)
Programy operacyjne działające w ramach wspólnych polityk w Polsce:
§ PROGRAM OPERACYJNY INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO (PO IiŚ)
§ PROGRAM OPERACYJNY INNOWACYJNA GOSPODARKA (PO IG)
§ PROGRAM OPERACYJNY KAPITAŁ LUDZKI (PO KL)
§ PROGRAM OPERACYJNY ROZWÓJ POLSKI WSCHODNIEJ (PO RPW)
§ PROGRAMY OPERACYJNE EUROPEJSKIEJ WSPÓŁPRACY TERYTORIALNEJ
§ PROGRAM ROZWÓJ OBSZARÓW WIEJSKICH (PROW)
§ PROGRAM OPERACYJNY ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ SEKTORA RYBOŁÓWSTWA I NADBRZEŻNYCH OBSZARÓW RYBACKICH (PO RYBY)
PROGRAM OPERACYJNY INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO (PO IiŚ)
Celem programu jest poprawa atrakcyjności inwestycyjnej Polski i jej regionów poprzez rozwój infrastruktury technicznej przy równoczesnej ochronie i poprawie stanu środowiska, zdrowia, zachowaniu tożsamości kulturowej i rozwijaniu spójności terytorialnej.
W ramach PO IiŚ wyodrębniono 15 priorytetów:
Gospodarka wodno-ściekowa;
Gospodarka odpadami i ochrona powierzchni ziemi;
Zarządzanie zasobami i przeciwdziałanie zagrożeniom środowiska;
Przedsięwzięcia dostosowujące przedsiębiorstwa do wymogów ochrony środowiska;
Ochrona przyrody i kształtowanie postaw ekologicznych;
Drogowa i lotnicza sieć TEN-T;
Transport przyjazny środowisku;
Bezpieczeństwo transportu i krajowe sieci transportowe;
Infrastruktura energetyczna przyjazna środowisku i efektywność energetyczna;
Bezpieczeństwo energetyczne, w tym dywersyfikacja źródeł energii;
Kultura i dziedzictwo kulturowe;
Bezpieczeństwo zdrowotne i poprawa efektywności systemu ochrony zdrowia;
Infrastruktura szkolnictwa wyższego;
Pomoc techniczna – Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego;
Pomoc techniczna – Fundusz Spójności.
Organizacje pozarządowe będą mogą ubiegać się o dofinansowanie swoich projektów w pięciu priorytetach.
Instytucją Zarządzającą programem jest Ministerstwo Rozwoju Regionalnego – Departament Koordynacji Programów Infrastrukturalnych.
Priorytety i działania dostępne dla organizacji pozarządowych:
Priorytet 5. Ochrona przyrody i kształtowanie postaw ekologicznych
§ Działanie 5.1 Wspieranie kompleksowych projektów z zakresu ochrony siedlisk przyrodniczych na obszarach chronionych oraz zachowanie różnorodności gatunkowej
§ Działanie 5.2 Zwiększenie drożności korytarzy ekologicznych
§ Działanie 5.3 Opracowanie planów ochrony obszarów chronionych
§ Działanie 5.4 Kształtowanie postaw społecznych sprzyjających ochronie środowiska, w tym różnorodności biologicznej
Priorytet 8. Bezpieczeństwo transportu i krajowe sieci transportowe
§ Działanie 8.1 Bezpieczeństwo ruchu drogowego
Priorytet 9. Infrastruktura energetyczna przyjazna środowisku i efektywność energetyczna
§ Działanie 9.3 Termomodernizacja obiektów użyteczności publicznej
Priorytet 11. Kultura i dziedzictwo kulturowe
§ Działanie 11.1 Ochrona i zachowanie dziedzictwa kulturowego o znaczeniu ponadregionalnym
§ Działanie 11.2 Rozwój oraz poprawa stanu infrastruktury kultury o znaczeniu ponadregionalnym
Priorytet 12. Bezpieczeństwo zdrowotne i poprawa efektywności systemu ochrony zdrowia
§ Działanie 12.1 Rozwój systemu ratownictwa medycznego
PROGRAM OPERACYJNY INNOWACYJNA GOSPODARKA (PO IG)
Głównym celem programu jest rozwój polskiej gospodarki, opierający się na innowacyjnych przedsiębiorstwach.
W ramach PO IG wyodrębniono dziewięć priorytetów:
Badania i rozwój nowoczesnych technologii;
Infrastruktura sfery B+R;
Kapitał dla innowacji;
Inwestycje w innowacyjne przedsięwzięcia;
Dyfuzja innowacji;
Polska gospodarka na rynku międzynarodowym;
Społeczeństwo informacyjne – budowa elektronicznej administracji;
Organizacje pozarządowe mogą się ubiegać o dofinansowanie projektów w pięciu z nich. Dodatkowo w jednym działaniu pierwszego priorytetu organizacje zostały wskazane jako realizator projektów indywidualnych [Zgodnie z art. 28 ust 1 Ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju projekty indywidualne to projekty o strategicznym znaczeniu dla realizacji programu, wskazywane przez instytucję zarządzającą zgodnie z kryteriami zatwierdzonymi przez Komitet Monitorujący].
Maksymalny poziom dofinansowania w wymienionych poniżej działaniach wyniesie 85%.
Instytucją Zarządzającą programem jest Ministerstwo Rozwoju Regionalnego – Departament Zarządzania Programami Konkurencyjności i Innowacyjności.
Priorytety i działania dostępne dla organizacji pozarządowych:
Priorytet 1. Badania i rozwój nowoczesnych technologii
§ Działanie 1.2 Wzmocnienie potencjału kadrowego nauki
Priorytet 3. Kapitał dla innowacji
§ Działanie 3.1. Inicjowanie działalności innowacyjnej
§ Działanie 3.3 Tworzenie systemu ułatwiającego inwestowanie w MSP
Priorytet 5. Dyfuzja innowacji
§ Działanie 5.2 Wspieranie instytucji otoczenia biznesu świadczących usługi proinnowacyjne oraz ich sieci o znaczeniu ponadregionalnym
§ Działanie 5.3 Wspieranie ośrodków innowacyjności
§ Działanie 5.4 Zarządzanie własnością intelektualną
Priorytet 6. Polska gospodarka na rynku międzynarodowym
§ Działanie 6.4 Inwestycje w produkty turystyczne o znaczeniu ponadregionalnym
Priorytet 7. Społeczeństwo informacyjne – budowa elektronicznej administracji
Priorytet 8. Społeczeństwo informacyjne – zwiększanie innowacyjności gospodarki
§ Działanie 8.3 Przeciwdziałanie wykluczeniu cyfrowemu – eInclusion
§ Działanie 8.4 Zapewnienie dostępu do Internetu na etapie „ostatniej mili”
PROGRAM OPERACYJNY KAPITAŁ LUDZKI (PO KL)
Głównym celem programu jest wzrost poziomu zatrudnienia i spójności społecznej, który ma być osiągnięty poprzez realizację sześciu celów strategicznych:
§ podniesienie poziomu aktywności zawodowej oraz zdolności do zatrudnienia osób bezrobotnych i biernych zawodowo;
§ zmniejszenie obszarów wykluczenia społecznego;
§ poprawę zdolności adaptacyjnych pracowników i przedsiębiorstw do zmian zachodzących w gospodarce;
§ upowszechnienie edukacji społeczeństwa na każdym etapie kształcenia przy równoczesnym zwiększeniu jakości usług edukacyjnych i ich silniejszym powiązaniu z potrzebami gospodarki opartej na wiedzy;
§ zwiększenie potencjału administracji publicznej w zakresie opracowywania polityk i świadczenia usług wysokiej jakości oraz wzmocnienie mechanizmów partnerstwa;
§ wzrost spójności terytorialnej.
Program składa się z dziesięciu priorytetów, realizowanych częściowo na poziomie centralnym (priorytety 1-5 i 10), częściowo regionalnym(6-9):
Zatrudnienie i integracja społeczna;
Rozwój zasobów ludzkich i potencjału adaptacyjnego przedsiębiorstw oraz poprawa stanu zdrowia osób pracujących;
Wysoka jakość systemu oświaty;
Szkolnictwo wyższe i nauka;
Dobre rządzenie;
Rynek pracy otwarty dla wszystkich;
Promocja integracji społecznej;
Regionalne kadry gospodarki;
Rozwój wykształcenia i kompetencji w regionach;
Pomoc techniczna.
Pieniądze z komponentu centralnego zostaną przeznaczone przede wszystkim na wsparcie efektywności struktur i systemów instytucjonalnych, natomiast z komponentu regionalnego w głównej mierze na wsparcie dla osób i grup społecznych.
Organizacje pozarządowe mogą się ubiegać o dofinansowanie projektów w dziewięciu priorytetach.
Maksymalny poziom dofinansowania wynosi do 85% kosztów kwalifikowalnych. Wartość projektu: minimum 50 tys. zł (o ile nie zostanie określona inaczej).
Instytucją Zarządzającą programem jest Ministerstwo Rozwoju Regionalnego – Departament Zarządzania Europejskim Funduszem Społecznym.
Priorytety i działania dostępne dla organizacji pozarządowych:
Priorytet 1. Zatrudnienie i integracja społeczna
§ Działanie 1.3 Ogólnopolskie programy integracji i aktywizacji zawodowej
Priorytet 2. Rozwój zasobów ludzkich i potencjału adaptacyjnego przedsiębiorstw oraz poprawa stanu zdrowia osób pracujących
§ Działanie 2.1 Rozwój kadr nowoczesnej gospodarki
Priorytet 3. Wysoka jakość systemu oświaty
§ Działanie 3.3 Poprawa jakości kształcenia
§ Działanie 3.4 Otwartość systemu edukacji w kontekście uczenia się przez całe życie
Priorytet 4. Szkolnictwo wyższe i nauka
§ Działanie 4.1 Wzmocnienie i rozwój potencjału dydaktycznego uczelni oraz zwiększenie liczby absolwentów kierunków o kluczowym znaczeniu dla gospodarki opartej na wiedzy
§ Działanie 4.2. Rozwój kwalifikacji kadr systemu B+R i wzrost świadomości roli nauki w rozwoju gospodarczym
Priorytet 5. Dobre rządzenie
§ Działanie 5.2 Wzmocnienie potencjału administracji samorządowej
§ Działanie 5.4 Rozwój potencjału trzeciego sektora
§ Działanie 5.5 Rozwój dialogu społecznego
Priorytet 6. Rynek pracy otwarty dla wszystkich
§ Działanie 6.1 Poprawa dostępu do zatrudnienia oraz wspieranie aktywności zawodowej w regionie
§ Działanie 6.2 Wsparcie oraz promocja przedsiębiorczości i samozatrudnienia
§ Działanie 6.3 Inicjatywy lokalne na rzecz podnoszenia poziomu aktywności zawodowej na obszarach wiejskich
Priorytet 7. Promocja integracji społecznej
§ Działanie 7.2 Przeciwdziałanie wykluczeniu i wzmocnienie sektora ekonomii społecznej
§ Działanie 7.3. Inicjatywy lokalne na rzecz aktywnej integracji
Priorytet 8. Regionalne kadry gospodarki
§ Działanie 8.1 Rozwój pracowników i przedsiębiorstw w regionie
§ Działanie 8.2 Transfer wiedzy
Priorytet 9. Rozwój wykształcenia i kompetencji w regionach
§ Działanie 9.1 Wyrównywanie szans edukacyjnych i zapewnienie wysokiej jakości usług edukacyjnych świadczonych w systemie oświaty
§ Działanie 9.2 Podniesienie atrakcyjności i jakości szkolnictwa zawodowego
§ Działanie 9.3 Upowszechnienie formalnego kształcenia ustawicznego
§ Działanie 9.4 Wysoko wykwalifikowane kadry systemu oświaty
§ Działanie 9.5 Oddolne inicjatywy edukacyjne na obszarach wiejskich
PROGRAM OPERACYJNY ROZWÓJ POLSKI WSCHODNIEJ (PO RPW)
Głównym celem programu jest przyspieszenie tempa rozwoju społeczno-gospodarczego Polski Wschodniej w zgodzie z zasadą zrównoważonego rozwoju. Cel ten ma zostać osiągnięty poprzez realizację sześciu celów szczegółowych:
§ stymulowanie rozwoju konkurencyjnej gospodarki opartej na wiedzy;
§ zwiększenie dostępu do Internetu szerokopasmowego w Polsce Wschodniej;
§ rozwój wybranych funkcji metropolitalnych miast wojewódzkich;
§ poprawę dostępności i jakości powiązań komunikacyjnych województw Polski Wschodniej;
§ zwiększenie roli zrównoważonej turystyki w gospodarczym rozwoju makroregionu;
§ optymalizację procesu wdrażania PO Rozwój Polski Wschodniej.
Program będzie realizowany na terenie pięciu województw: lubelskiego, podkarpackiego, podlaskiego, świętokrzyskiego i warmińsko-mazurskiego.
W ramach PO RPW wyodrębniono sześć priorytetów:
Nowoczesna gospodarka;
Infrastruktura społeczeństwa informacyjnego;
Wojewódzkie ośrodki wzrostu;
Infrastruktura transportowa;
Zrównoważony rozwój potencjału turystycznego;
Pomoc techniczna.
Organizacje pozarządowe zostały uwzględnione jako potencjalni beneficjenci w czterech osiach priorytetowych.
Instytucją Zarządzającą programem jest Ministerstwo Rozwoju Regionalnego – Departament Koordynacji Programów Regionalnych.
Priorytety i działania dostępne dla organizacji pozarządowych:
Priortytet 1. Nowoczesna gospodarka
§ Działanie 1.3 Wspieranie innowacji
§ Działanie 1.4 Promocja i współpraca
Priorytet 2.Infrastruktura społeczeństwa informacyjnego
§ Działanie 2.1 Sieć szerokopasmowa Polski Wschodniej
Priorytet 3. Wojewódzkie ośrodki wzrostu
§ Działanie 3.1 Systemy miejskiego transportu zbiorowego
§ Działanie 3.2 Infrastruktura turystyki kongresowej i targowej
Priorytet 5. Zrównoważony rozwój potencjału turystycznego
§ Działanie 5.2 Trasy rowerowe
PROGRAMY OPERACYJNE EUROPEJSKIEJ WSPÓŁPRACY TERYTORIALNEJ
W latach 2007-2013 współpraca w wymiarze transgranicznym, transnarodowym i międzyregionalnym będzie realizowana w ramach odrębnego celu polityki spójności Unii Europejskiej – Cel Europejska Współpraca Terytorialna (EWT).
W każdym projekcie w ramach programów współpracy transgranicznej i transnarodowej muszą uczestniczyć partnerzy z co najmniej dwóch krajów, w tym z co najmniej jednego kraju członkowskiego UE.
Organizacje pozarządowe są wymieniane wśród beneficjentów programów współpracy transgranicznej i transnarodowej.
Instytucje zarządzające znajdują się w państwie, które zostało wyznaczone do zarządzania danym programem. Są one wspomagane przez międzynarodowe Wspólne Sekretariaty Techniczne.
Europejska Współpraca Transgraniczna:
§ Program Współpracy Transgranicznej Południowy Bałtyk 2007-2013
§ Program Operacyjny Współpracy Transgranicznej Krajów Meklemburgia-Pomorze Przednie/Brandenburgia i Rzeczpospolitej Polskiej (Województwo Zachodniopomorskie) 2007-2013
§ Program Operacyjny Współpracy Transgranicznej Polska (Województwo Lubuskie) - Brandenburgia 2007-2013
§ Program Operacyjny Współpracy Transgranicznej Polska – Saksonia 2007-2013 [ pobierz plik]
§ Program Operacyjny Współpracy Transgranicznej Republika Czeska-Rzeczpospolita Polska 2007-2013
§ Program Operacyjny Współpracy Transgranicznej Rzeczpospolita Polska-Republika Słowacka 2007-2013
§ Program Operacyjny Współpracy Transgranicznej Litwa-Polska 2007-2013
Współpraca Transnarodowa:
§ Program Operacyjny Współpracy Transnarodowej dla Europy Środkowej 2007-2013
§ Program Operacyjny Współpracy Transnarodowej Region Morza Bałtyckiego 2007-13
Współpraca Międzyregionalna:
§ Program Operacyjny Współpracy Międzyregionalnej - INTERREG IV C
Europejski Instrument Sąsiedztwa i Partnerstwa (EISP):
§ Program Współpracy Transgranicznej Litwa-Polska-Rosja 2007-2013
§ Program Współpracy Transgranicznej Polska-Białoruś-Ukraina 2007-13
PROGRAM ROZWÓJ OBSZARÓW WIEJSKICH (PROW)
Celami PROW, który będzie realizowany na terenie całego kraju, są:
§ poprawa konkurencyjności gospodarstw rolnych poprzez ich restrukturyzację;
§ poprawa stanu środowiska oraz krajobrazu poprzez racjonalną gospodarkę ziemią;
§ poprawa warunków życia ludności wiejskiej i promocja dywersyfikacji działalności gospodarczej.
W ramach PROW wyodrębniono cztery priorytety:
Poprawa konkurencyjności sektora rolnego i leśnego;
Poprawa środowiska naturalnego i obszarów wiejskich;
Jakość życia na obszarach wiejskich i różnicowanie gospodarki wiejskiej;
LEADER.
Organizacje pozarządowe zostały uwzględnione jako potencjalni beneficjenci w dwóch z nich, ale, zgodnie z zapisami PROW, w pozostałych osiach też istnieje możliwość składania przez nie wniosków.
Instytucją Zarządzającą PROW jest Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Priorytety i działania dostępne dla organizacji pozarządowych:
Priorytet 1. Poprawa konkurencyjności sektora rolnego i leśnego
§ Działanie: Szkolenia zawodowe dla osób zatrudnionych w rolnictwie i leśnictwie
§ Działanie: Modernizacja gospodarstw rolnych
§ Działanie: Działania informacyjne i promocyjne
§ Działanie: Grupy producentów rolnych
Priorytet 2. Poprawa środowiska naturalnego i obszarów wiejskich
§ Działanie: Zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż rolne
Priorytet 3. Jakość życia na obszarach wiejskich i różnicowanie gospodarki wiejskiej
§ Działanie: Odnowa i rozwój wsi
Priorytet 4. LEADER
§ Działanie: Wdrażanie lokalnych strategii rozwoju
§ Działanie: Wdrażanie projektów współpracy
§ Działanie: Funkcjonowanie lokalnej grupy działania, nabywanie umiejętności i aktywizacja
PROGRAM OPERACYJNY ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ SEKTORA RYBOŁÓWSTWA I NADBRZEŻNYCH OBSZARÓW RYBACKICH (PO RYBY)
Celem programu jest stworzenie konkurencyjnego, nowoczesnego i dynamicznego sektora rybackiego poprzez zrównoważoną eksploatację zasobów.
Cele szczegółowe:
§ poprawa konkurencyjności i zrównoważenia podstawowego sektora rybackiego;
§ zwiększenie i rozwój potencjału rynkowego sektora rybackiego;
§ propagowanie zrównoważonego rozwoju oraz poprawa jakości życia i stanu środowiska na obszarach rybackich;
§ wdrożenie skutecznego sposobu zarządzania i kontroli programu oraz poprawa ogólnego potencjału administracyjnego do wdrażania Wspólnej Polityki Rolnej.
Priorytety:
Środki na rzecz dostosowania krajowej floty rybackiej;
Akwakultura, rybołówstwo śródlądowe, Przetwarzanie i obrót produktami rybołówstwa i akwakultury;
Środki służące wspólnemu interesowi;
Zrównoważony rozwój obszarów zależnych od rybactwa;
Pomoc techniczna.
Organizacje pozarządowe są wymieniane wśród beneficjentów PO RYBY.
Instytucją Zarządzającą programem jest minister właściwy ds. rybołówstwa, reprezentowany przez Dyrektora Departamentu Rybołówstwa Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Priorytety i działania dostępne dla organizacji pozarządowych:
Priorytet 4. Zrównoważony rozwój obszarów zależnych od rybactwa
§ Działanie 4.1. Rozwój obszarów rybackich
§ Działanie 4.2 Wsparcie na rzecz współpracy międzyregionalnej i międzynarodowej
